Vấn đề: Thất nghiệp không còn là trạng thái nghề nghiệp, mà trở thành gánh nặng tâm lý
“Thất nghiệp gần hai tháng rồi, và càng gần Tết, tôi càng thấy sợ.” Nỗi sợ trong câu chuyện này không nằm ở Tết, mà nằm ở những câu hỏi quen thuộc: hiện tại làm ở đâu, lương bao nhiêu, bao giờ đi làm lại. Với nhiều người, đặc biệt là người trẻ, thất nghiệp trong giai đoạn cận Tết không chỉ là việc tạm thời không có công việc, mà là cảm giác bị đặt vào thế phải liên tục chứng minh giá trị của bản thân. Sự rảnh rỗi trong giai đoạn này không mang lại cảm giác nghỉ ngơi, mà là một kiểu mệt mỏi kéo dài, nơi mỗi ngày trôi qua đều gắn với cảm giác vô định và tự nghi ngờ chính mình.
Thực tế cho thấy, nhiều người thất nghiệp không mệt vì không làm gì, mà mệt vì cảm giác “không tạo ra kết quả”, mệt vì thấy mình đang đứng ngoài một guồng quay mà xã hội mặc định ai cũng phải theo kịp. Khi mỗi buổi sáng thức dậy không có lịch trình rõ ràng, không có mục tiêu cụ thể, nỗi lo dần chuyển từ kinh tế sang tâm lý, rồi âm thầm ăn mòn sự tự tin của người trong cuộc.
Nguyên nhân: Áp lực xã hội và cách đo lường giá trị con người quá đơn giản
Điều đáng nói là rất nhiều nỗi sợ trong giai đoạn thất nghiệp không xuất phát từ chính người đang thất nghiệp, mà đến từ cách họ bị nhìn nhận. Trong một thời gian dài, xã hội quen với việc đo lường giá trị con người thông qua vị trí công việc và mức thu nhập. Khi những câu hỏi như “làm ở đâu”, “lương bao nhiêu” trở thành chuẩn mực giao tiếp dịp cuối năm, thì bất kỳ ai tạm thời không có câu trả lời đều dễ rơi vào cảm giác mình đang “tụt lại”.
Bên cạnh đó, niềm tin rằng nỗ lực luôn phải đi kèm với kết quả cụ thể cũng tạo ra áp lực vô hình. Khi chưa có việc làm, nhiều người tự mặc định rằng mình đang kém cỏi, lười biếng hoặc đi sai hướng, dù thực tế có những giai đoạn thị trường lao động không thuận lợi, hoặc bản thân cần thời gian để điều chỉnh lại lựa chọn nghề nghiệp. Thất nghiệp vì thế không còn là một khoảng nghỉ cần thiết, mà bị biến thành một trạng thái tâm lý nặng nề, kéo dài bởi cảm giác có lỗi với gia đình, với xã hội và với chính mình.
Hệ quả: Sự vô định kéo dài làm bào mòn tinh thần người lao động
Khi trạng thái thất nghiệp không được nhìn nhận đúng bản chất, hệ quả dễ thấy nhất là sự suy giảm tinh thần. Người trong cuộc dễ rơi vào vòng lặp rảnh rỗi nhưng không thư giãn, ngày trôi qua trong lo âu, đêm đến lại tự vấn bản thân. Sự vô định kéo dài khiến nhiều người thu mình lại, ngại ứng tuyển, ngại bắt đầu lại, thậm chí mất dần động lực thử những cơ hội mới vì sợ thất bại thêm một lần nữa.
Về lâu dài, điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân, mà còn tác động đến thị trường lao động nói chung. Khi người lao động mang tâm lý sợ hãi và tự ti bước vào hành trình tìm việc, khả năng lựa chọn sai công việc hoặc bỏ lỡ những cơ hội phù hợp sẽ cao hơn.
Giải pháp: Giữ ổn định tinh thần và nhìn lại thất nghiệp như một giai đoạn chuyển tiếp
Trong bối cảnh cận Tết, điều quan trọng nhất với những người đang thất nghiệp không phải là ép mình phải “có kết quả” ngay lập tức, mà là giữ cho tinh thần đủ ổn định để không tự đánh mất giá trị bản thân. Thất nghiệp không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với thất bại, và cuộc đời không vận hành theo công thức nỗ lực hôm nay thì ngày mai phải có kết quả. Có những giai đoạn, dù không lười nhác hay kém cỏi, một người vẫn cần chấp nhận rằng mình đang tạm thời chưa có công việc, nhưng điều đó không quyết định toàn bộ tương lai.
Trong thời gian này, việc xây dựng một nhịp sống lành mạnh, có kỷ luật tối thiểu, giữ cho bản thân không trôi dạt trong sự rảnh rỗi vô định là điều cần thiết. Bên cạnh đó, nếu có thể, việc thử sức với những công việc chưa thật sự yêu thích hoặc chưa đúng hoàn toàn với kỳ vọng ban đầu cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc. Trải nghiệm thực tế, dù chưa lý tưởng, vẫn có giá trị hơn việc để thời gian trôi qua cùng áp lực và tự trách.
Góc nhìn từ HRI
Từ góc độ của một đơn vị làm nhân sự, chúng tôi cho rằng thất nghiệp không nên bị xem là một vết trừ trong giá trị con người. Đó có thể chỉ là một giai đoạn chuyển tiếp cần thiết trong hành trình nghề nghiệp dài hạn. Điều quan trọng không phải là bạn đang thất nghiệp bao lâu, mà là bạn giữ được tinh thần như thế nào trong khoảng thời gian đó, và bạn chuẩn bị ra sao cho bước tiếp theo.
Cận Tết, nếu bạn đang chưa có việc làm, hãy cho phép mình chậm lại một chút, nhưng đừng buông xuôi. Giai đoạn này rồi sẽ qua, và công việc sẽ đến, miễn là bạn vẫn giữ được niềm tin vào bản thân và không bỏ rơi chính mình trong những ngày khó khăn nhất.
