“Ma cũ bắt nạt ma mới”: Bài học từ 3 nhân vật nổi tiếng trong Tam Quốc về cách đối phó nơi công sở

Khi mới bước chân vào môi trường làm việc, bạn thường mong đợi mọi người sẽ thân thiện, hỗ trợ lẫn nhau như một gia đình. Thế nhưng thực tế phũ phàng: đồng nghiệp có thể bài trừ, chỉ trích trước đám đông, thậm chí đâm sau lưng chỉ vì bạn trẻ, mới mẻ hoặc “lấn lướt” vị thế của họ. Đây chính là hiện tượng “ma cũ bắt nạt ma mới” – một dạng bắt nạt nơi công sở phổ biến, khiến người mới mất tự tin, giảm hiệu suất và đôi khi phải rời bỏ công việc.

Trong lịch sử Trung Quốc, những tình huống tương tự xảy ra thường xuyên ở triều đình, quan trường – nơi tranh giành quyền lực, ghen tị tài năng rất khốc liệt. Các nhân vật nổi tiếng đã xử lý khéo léo, biến nghịch cảnh thành cơ hội. Dưới đây là ba bài học thực tế từ họ, giúp bạn sống sót và thành công khi mới đi làm.

1. Vì đại cục mà nhẫn, kết giao cùng “kẻ địch”

Chu Du, tự Công Cẩn, danh tướng Đông Ngô thời Tam Quốc, là ví dụ kinh điển về sự khoan dung độ lượng. Ông xuất thân danh môn, tài năng xuất chúng, được Tôn Sách coi như anh em, sau là Tôn Quyền trọng dụng ngay từ trẻ. Năm 200, ông nhanh chóng lên chức đô đốc, chỉ huy quân sự quan trọng dù tuổi đời còn trẻ.

Điều này khiến lão tướng Trình Phổ – công thần khai quốc theo Tôn Kiên từ thời lập nghiệp, kinh nghiệm dày dặn, từng vào sinh ra tử – bất mãn nặng nề. Trình Phổ lớn tuổi hơn, công trạng lẫy lừng nhưng chức vị lại dưới Chu Du. Ông thường xuyên khinh miệt, sỉ nhục Chu Du công khai: coi thường chiến lược của ông, phát ngôn xấc xược trong các cuộc họp chiến lược, thậm chí lấn át khi cùng chỉ huy trận Giang Lăng trước Xích Bích.

Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, Chu Du bị miêu tả tính khí hẹp hòi, nhưng theo chính sử Tam Quốc Chí của Trần Thọ và Giang biểu truyện, Chu Du thực chất khoan dung, độ lượng rộng lớn. Ông không phản bác, không tranh cãi, mà luôn nhẫn nhịn, khiêm nhường. Khi cùng Trình Phổ chỉ huy trận đánh Giang Lăng, dù Trình Phổ xấc xược, Chu Du chỉ cười và sau chiến thắng còn khiêm tốn nói công lao lớn thuộc về Trình Phổ. Ông nhịn không phải vì yếu đuối, mà “vì nước mà nhẫn” – nghĩ đến đại cục, sự đoàn kết của Đông Ngô chống Tào Tháo.

Kết quả? Trình Phổ dần cảm động, kính nể Chu Du, thậm chí nói với người khác: “Kết giao với Chu Công Cẩn, như uống rượu ngon, không hay mà đã say”. Chu Du không chỉ giữ được vị thế mà còn thu phục lòng người, biến “kẻ địch” thành đồng minh.

Bài học áp dụng nơi công sở: Khi bị ma cũ bắt nạt vì ghen tị tuổi trẻ hay vị thế mới, đừng vội đối đầu gay gắt. Hãy nhẫn nhịn vì lợi ích chung của đội ngũ công ty, thể hiện sự khiêm tốn, chuyên nghiệp. Lâu dần, đồng nghiệp khác sẽ thấy rõ ai đúng ai sai, ma cũ mất sự ủng hộ và tự rút lui. Bạn không chỉ giữ vị thế mà còn thu phục lòng người, xây dựng uy tín lâu dài.

2. Lùi một bước để tiến xa, dùng lời nói nhẹ nhàng nhưng sắc bén

Lạn Tương Như thời Chiến Quốc nước Triệu là chính khách nổi tiếng với tài ngoại giao và trí dũng. Ông từng mang ngọc Hòa Thị về an toàn từ Tần Chiêu Vương, lập đại công, được Triệu Huệ Văn Vương phong chức cao hơn cả đại tướng Liêm Pha – người lập nhiều chiến công quân sự, oai danh lẫy lừng.

Liêm Pha bất mãn nặng nề: ta đánh thành đoạt đất, lập công lớn, sao một kẻ nói suông lại đứng trên ta. Ông công khai tuyên bố: hễ gặp Lạn Tương Như là ta sẽ sỉ nhục hắn. Lạn Tương Như chọn cách lùi mà tiến: tránh mặt Liêm Pha triệt để – cáo bệnh không chầu triều, đi đường vòng khi thấy xe ông ta từ xa. Bề ngoài nhún nhường, nhưng thực chất là tính toán sâu xa: giữ hình ảnh khiêm tốn, để triều thần và dân chúng đánh giá khách quan; tránh xung đột trực tiếp có thể hại đến nước Triệu.

Khi môn khách bức xúc, ông nhẹ nhàng giải thích: “Ta còn dám đối đầu Tần Vương, sao phải sợ Liêm Pha? Nếu hai hổ đấu nhau, cả hai đều thiệt, nước Triệu sẽ nguy. Ta nhường là vì việc công trước việc tư sau”. Ông cố ý để lời này lan đến tai Liêm Pha – không ép buộc im lặng, mà để đối phương tự nhận ra lỗi lầm.

Kết quả: Liêm Pha cảm thẹn sâu sắc, nhận ra lỗi lầm, vác roi đến cửa tạ tội. Hai người kết nghĩa tướng tướng hòa, cùng phò tá nước Triệu vững mạnh trước Tần.

Bài học áp dụng nơi công sở: Đừng luôn cứng rắn đối đầu. Hãy lùi một bước để giữ hình ảnh chuyên nghiệp, tránh tranh cãi công khai. Sau đó, dùng lời nói nhẹ nhàng, logic qua đồng nghiệp trung lập, email nội bộ hoặc gián tiếp để truyền tải thông điệp: bạn không sợ, nhưng nhường vì lợi ích đội ngũ. Cách này thường khiến ma cũ tự suy ngẫm, tự sửa chữa, và bạn giành được sự ủng hộ từ sếp đồng nghiệp khác.

3. Tích cực đối mặt hoặc chọn cách tránh xung đột triệt để

Khi bạn lâm vào tình trạng bị bài trừ tại nơi làm việc, nếu dùng cách nhẫn nhịn của Chu Du hay cách lùi mà tiến của Lạn Tương Như đều không có hiệu quả, thì lúc này bạn không thể lẩn tránh điều đó được rồi, giờ chỉ còn hai cách: một là đối mặt hay là quay lưng lại với vấn đề đó. Khi chọn cách đối mặt, thì hãy báo cáo lên cấp trên.

• Đối mặt tích cực: Báo cáo thẳng thắn lên cấp trên nếu tin sếp công bằng, khách quan. Khuất Nguyên thời Chiến Quốc nước Sở, thi nhân kiêm quan đại phu chính trực, bị đám gian thần vu khống, tẩy chay vì can ngăn Sở Hoài Vương không nên liên minh với Tần một cách mù quáng. Khuất Nguyên thẳng thắn kể hết với Sở Hoài Vương – vị vua từng trọng dụng ông – và ban đầu nhận được ủng hộ. Tuy nhiên, do Sở Hoài Vương thiếu quyết đoán, dễ bị lung lay bởi lời gièm pha, Khuất Nguyên cuối cùng bị lưu đày, dẫn đến bi kịch tự trầm sông Mịch La. Cách này hiệu quả nếu lãnh đạo mạnh mẽ, nhưng rủi ro cao nếu sếp thiên vị hoặc thiếu tầm nhìn.

• Tránh xung đột bằng cách rời bỏ: Đào Uyên Minh, tức Đào Tiềm thời Đông Tấn – Lưu Tống, làm huyện lệnh Bành Trạch chỉ 80 ngày. Khi phải cúi đầu đón tiếp viên đốc bưu đại diện cấp trên, ông cảm thấy nhục nhã: ta sao vì năm đấu gạo mà gãy lưng cúi đầu trước kẻ tầm thường. Ông trả ấn từ quan ngay lập tức, về ẩn cư điền viên, tự cày cuốc sinh sống dù gia cảnh nghèo khó. Ông chọn quay lưng để giữ khí tiết thanh cao, đổi lấy sự an nhàn tinh thần và tự do cá nhân.

Bài học áp dụng nơi công sở: Nếu môi trường độc hại kéo dài, đừng cố chịu đựng mãi. Hãy báo cáo sếp để giải quyết, hoặc chọn rời đi tìm nơi phù hợp hơn. Sức khỏe tinh thần và giá trị bản thân quan trọng hơn một công việc “độc hại”.

Góc nhìn từ HRI

Ma cũ bắt nạt ma mới là chuyện thường tình nơi công sở, nhưng cách ứng xử quyết định bạn bị nhấn chìm hay vươn lên. Từ Chu Du nhẫn vì đại cục thu phục lòng người, Lạn Tương Như lùi để tiến lời nói khéo léo, đến Khuất Nguyên đối mặt trực diện hay Đào Uyên Minh tránh né triệt để – tất cả đều dạy: đừng ngây thơ tin mọi người tốt bụng, nhưng cũng đừng cay nghiệt trả đũa. Hãy giữ chính mình, chọn chiến lược phù hợp tình huống, và nhớ rằng sự tẩy chay chỉ nhất thời. Làm tốt công việc, giữ phẩm giá, thời gian sẽ chứng minh giá trị thực sự của bạn.

Hỗ trợ khách hàng: hr@hri.com.vn

Hotline: 024 7300 6665