Vì sao thiếu an toàn tâm lý lại khiến nhân viên nói dối?

"Em làm gần xong rồi ạ", "Khách hàng không có phản hồi gì đâu sếp", "Em ổn mà"... Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao nhân viên của mình lại thường xuyên đưa ra những câu trả lời "vô thưởng vô phạt" hoặc sai lệch so với thực tế như vậy không? Theo báo cáo Toxic Workplace Trends Report 2025 của iHire, có đến 62% nhân viên thừa nhận họ sợ phải lên tiếng hoặc chia sẻ ý kiến thật tại nơi làm việc. Đáng báo động hơn, hơn 52% nhân viên cho biết các hành vi thiếu trung thực hoặc che giấu lỗi lầm đang dần được chấp nhận ngầm trong tổ chức. Vậy nguyên nhân thực sự nằm ở đâu? Câu trả lời không nằm ở đạo đức nhân viên, mà nằm ở chính tâm lý lãnh đạo và môi trường mà chúng ta tạo ra.

1. Khi "Sự thật mất lòng" trở thành nỗi ám ảnh

Dưới góc nhìn của tâm lý lãnh đạo, nhân viên là tấm gương phản chiếu chính người sếp của họ. Nếu mỗi lần nhân viên báo cáo tin xấu hay thừa nhận sai sót, họ đều nhận lại sự chỉ trích gay gắt thay vì giải pháp, não bộ của họ sẽ hình thành cơ chế tự vệ. Họ học được rằng: Nói dối thì an toàn, nói thật thì bị phạt. Lúc này, lời nói dối không phải là sự lừa lọc, mà là một "tấm khiên" để họ sinh tồn trong môi trường thiếu sự bao dung.

Nếu bạn thấy nhân viên thường xuyên im lặng hoặc né tránh, hãy xem lại cách mình giao tiếp qua bài viết: Giao tiếp công sở: Vì sao giỏi việc vẫn bị đánh giá thấp?

2. Sự vắng mặt của "An toàn tâm lý"

Giáo sư Amy Edmondson (Đại học Harvard) định nghĩa an toàn tâm lý là niềm tin rằng bạn sẽ không bị trừng phạt hay chế giễu khi nói lên suy nghĩ, ý tưởng hoặc sai lầm của mình. Khi thiếu yếu tố này, nhân viên sẽ chọn cách nói những gì sếp muốn nghe.

• Họ báo cáo khống KPI vì sợ bị đánh giá năng lực.

• Họ giấu nhẹm các rủi ro dự án vì sợ bị quy trách nhiệm.

Một người sếp có tâm lý lãnh đạo vững vàng là người hiểu rằng: Để nghe được sự thật, mình phải là người chịu được sức nặng của sự thật đó trước tiên.

3. Dùng lời nói dối để nguỵ trang cho sự chậm trễ

Những câu nói quen thuộc như: "Hôm nay đường đông quá", "Con em bị ốm", hay "Em đang dở cuộc gọi quan trọng với khách"... thực chất chỉ là những tấm bình phong.

Dưới góc nhìn tâm lý lãnh đạo, khi nhân viên dùng những lý do "khách quan" (kẹt xe, ốm đau) để giải thích, nghĩa là họ sợ phải chịu trách nhiệm trực tiếp. Họ sợ nếu nói thẳng "Em ngủ quên" hay "Em quên làm báo cáo", họ sẽ bị đánh giá là thiếu chuyên nghiệp hoặc lười biếng.

Môi trường thiếu an toàn tâm lý khiến nhân viên thà bịa ra một lý do nghe có vẻ hợp lý để sếp thông cảm, còn hơn là thừa nhận năng lực quản lý thời gian kém của mình.

Góc nhìn từ HRI

Thay vì trở thành một "máy phát hiện nói dối", người quản lý giỏi nên tập trung xây dựng an toàn tâm lý. Hãy bắt đầu bằng việc thay đổi phản ứng của chính bạn trước những tin xấu. Khi nhân viên cảm thấy an toàn, họ sẽ gỡ bỏ chiếc mặt nạ xuống. Và đó là lúc, bạn sở hữu một đội ngũ trung thực và thiện chiến nhất.

Hỗ trợ khách hàng: hr@hri.com.vn

Hotline: 024 7300 6665